Poczucie własnej wartości


(inaczej samoocena) to ,,postawa wobec siebie lub własna opinia na swój temat czy też ocena samego siebie”. To zbiór oczekiwań wobec własnej osoby. Dotyczy tego, jak o sobie myślimy, czy akceptujemy swój wygląd, czy czujemy się zadowoleni ze swojego życia towarzyskiego, rodzinnego, szkolnego, zawodowego, itp. Poczucie własnej wartości formuje się już od najmłodszych lat, jednak nie jest czymś stałym, zmienia się w ciągu naszego życia. Najbliższe otoczenie dziecka przekazuje mu jakimi wartościami warto się kierować, czym skutkują popełnione błędy,  jak radzić sobie w trudnych, stresujących dla niego momentach. Kształtowanie poczucia własnej wartości u dziecka będzie wpływało na jego dalsze sukcesy lub porażki, pozycję w grupie, chęć dążenia do rozwoju osobistego, a także to, czy stanie się podatne na wpływy innych ludzi w dorosłym życiu.


Wyróżniamy trzy poziomy poczucia własnej wartości:

1. Zawyżona samoocena 

– poczucie bycia lepszym, bardziej wartościowym od innych  

– lekceważąca, arogancka postawa 

– egoistyczne zachowanie, nie dostrzeganie potrzeb innych osób

– postrzeganie świata przez pryzmat rzeczy materialnych (markowych ubrań, gadżetów)

2.Zaniżona samoocena
– niezauważanie swoich zalet  

– poczucie beznadziejności (Do niczego się nie nadaję; Nic nie potrafię zrobić; Nie wyróżniam się niczym szczególnym)

– lęk przed podejmowaniem nowych wyzwań

– niezabieranie głosu w towarzystwie, unikanie kontaktów w ludźmi

– częste rozpamiętywanie porażek

– przepraszanie za nie swoje błędy

3. Optymalna (zrównoważona) samoocena

– pozytywna opinia o sobie

– znajomość swoich zalet, jak i wad

– szacunek dla siebie oraz innych- radość z sukcesów, akceptacja porażek 

Negatywne myślenie o sobie = niskie poczucie wartości


Jak budować poczucie własnej wartości?

– szacunek i empatia do własnej osoby 

– postawa ciała (wyprostowana sylwetka, podniesiona głowa, uśmiech, kontakt wzrokowy)

– nieporównywanie się z innymi 

– przyjmowanie tylko konstruktywnej krytyki 

– dbanie o swoje ciało i umysł 

– wspierające, pozytywne otoczenie  
– docenianie własnych sukcesów (nawet tych małych)

– samoakceptacja

– zaakceptowanie porażek i błędów 

– rozwijanie zainteresowań, umiejętności 

– nauka czegoś nowego, wyjście ze swojej strefy komfortu

Warto rozwijać poczucie własnej wartości, ponieważ pozwala to na stabilność obrazu samego siebie. Dzięki temu nie będzie się on zmieniał pod wpływem pojedynczego zdarzenia kilka razy w ciągu tygodnia, miesiąca czy roku. Nie będzie zależny od nastroju czy błahego powodu: dodatkowego kilograma wagi, pobrudzonej sukienki, drobnego konfliktu w pracy czy w domu, czyjejś krytyki lub błędów, które przecież popełnia każdy.  

Nathaniel Branden, amerykański psychoterapeuta i filozof, jest jednym z propagatorów tzw. self-esteem, czyli samouznania –  koncepcji poczucia własnej wartości, która opiera się na sześciu filarach. 

6 filarów poczucia własnej wartości wg Nathaniela Brandena:

  1. Świadomość – umiejętność obiektywnego widzenia siebie oraz swojego życia;
  2. Samoakceptacja – zaakceptowanie siebie takim, jakim się jest;
  3. Odpowiedzialność – za siebie, swoje czyny i działania;
  4. Asertywność – stanowcza grzeczność;
  5. Celowość – stawianie sobie celów (także tych małych) oraz osiąganie je;
  6. Prawość – życie w zgodzie ze sobą, swoimi potrzebami, zasadami i wartościami oraz nie łamanie ich.

Bibliografia:

N.Branden, 6 filarów poczucia własnej wartości, 1994

A.Moszczyński, Inaczej o poczuciu własnej wartości, 2021

Akademia Psyche http://akademiapsyche.pl/w-150.html

A.Colman, Słownik psychologii, 2009